TIJBA

Türkiye İnteraktif Jeomiras ve Biyostratigrafi Atlası Uygulaması  (TİJBA)

Avrasya Doğa Tarihi Derneği tarafından önerilen TİJBA Uygulaması, Türkiye’nin jeolojik mirasını korumayı ve yaşayan bir dijital envanter oluşturmayı hedefler. Hem mobil hem de web tabanlı olarak kurgulanan bu platform, ülkemizin 13 jeolojik dönemine ait verileri kapsayacaktır. Proje, jeolojik sit alanlarının madencilik ve kontrolsüz kentleşme gibi tehditlerle karşı karşıya olması gerekçesiyle "Çevrenin ve doğal yaşamın korunması" başlığında yapılandırılmıştır.

"Türkiye Jeolojisinin Sosyal Medyası" mantığıyla çalışan uygulama, vatandaş bilimi (Citizen Science) yaklaşımıyla toplumun her kesiminden veri akışı sağlayacaktır. Kullanıcılar sahada karşılaştıkları fosilleri ve jeomiras alanlarını gerçek zamanlı "check-in" ve ihbar mekanizmasıyla sisteme yükleyecektir. Bu veriler, MTA Tabiat Tarihi Müzesi uzmanlarınca akademik onay sürecinden geçtikten sonra ana arayüzde yüksek çözünürlüklü litoloji, indeks fosiller ve petrol havzası verileriyle birlikte sunulacaktır. Teknik altyapıda, derneğimizin stratejik ortağı Portekiz SHN modelinde olduğu gibi PostgreSQL/PostGIS mekansal veri tabanı ve React-Leaflet kütüphanesi kullanılacaktır fakat proje surecinde uygulama Base44 yapay zeka destekli uygulama platformunda gelistirilecek ve proje bitiminde tum veriler kendi sunucumuza ve sistemimize aktarilacaktir.

STRATEJİK ORTAKLAR VE KURUMSAL KAPASİTE

Ankara merkezli projemiz, teknik manevra kabiliyetini şu ortaklıklarla güçlendirmiştir:

• MTA Şehit Cuma Dağ Tabiat Tarihi Müzesi: Vatandaşlardan gelen fosil, litoloji ve jeomiras verilerinin akademik validasyonunu (doğrulamasını) sağlayacak bilimsel merkezdir.

• Jeopark Belediyeler Birliği (Kula-Salihli UNESCO Küresel Jeoparkı): Uygulamanın pilot bölge saha testleri burada yürütülecek ve bölgedeki volkanik miras verileri sisteme entegre edilecektir.

• Salihli İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü: Jeopark bolgesinde bulunan Müdürlüğe bağlı 142 kurumdaki 27.483 öğrenci, uygulamayı kullanarak doğa bilinci kazanacak ve aktif veri sağlayıcı olacaktır.

• Doğal Yaşam Tarihi Derneği: Doğal mirasın korunması ve toplumsal farkındalık faaliyetlerinde gönüllü ağı desteği sunacaktır

TEKNİK ALTYAPI VE METODOLOJİ

Uygulama, "Türkiye Jeolojisinin Sosyal Medyası" mantığıyla kurgulanacak ve şu aşamalardan geçecektir:

• Yapay Zeka Destekli Geliştirme: Proje sürecinde uygulama Base44 yapay zeka destekli platform üzerinde hızla prototiplenecek; proje bitiminde tüm veri seti ve mimari derneğin özgün sunucularına aktarılacaktır.

• CBS ve Veri Tabanı: Portekiz SHN modelinde olduğu gibi, konum tabanlı yönetim için PostgreSQL/PostGIS mekansal veri tabanı ve React-Leaflet haritalama kütüphanesi kullanılacaktır

• Biyostratigrafi ve Fosil Verisi: Uygulama, Türkiye'nin 13 jeolojik dönemine ait yüksek çözünürlüklü litoloji, indeks fosil taksonomisi ve petrol/gaz havzası verilerini interaktif katmanlar halinde sunacaktır.

KATILIMCI MODELİ: VATANDAŞ BİLİMİ

7’den 70’e her kullanıcı saha gözlemlerini uygulama üzerinden koordinatlı olarak "check-in" yaparak bildirecektir.

• İhbar Modülü: Yeni bulunan fosil lokaliteleri veya tehdit altındaki jeomiras alanları fotoğraflanarak sisteme yüklenecektir.

• Tartışma Katmanı: Veriler önce topluluk içerisinde tartışmaya açılacak, amatör ve profesyoneller arasında bilgi alışverişi sağlanacaktır.

• Uzman Onayı: MTA ve üniversite uzmanları veriyi doğruladığında, kayıt ana atlas katmanına taşınacaktır

PROJE PLANI: 12 AY (AĞUSTOS 2026 - TEMMUZ 2027)

1. Çeyrek: Hazırlık ve Yazılım Geliştirme (Ağustos - Ekim 2026)

• M1 (Ağustos): İdari Başlangıç ve Protokoller: Proje koordinatörünün atanması, MTA, Jeopark Birliği ve Salihli MEB ile operasyonel takvimin netleştirilmesi ve iş birliği belgelerinin güncellenmesi.

• M2-M3 (Eylül - Ekim): Altyapı ve Base44 AI Geliştirme: TİJBA platformunun Base44 yapay zeka destekli altyapıda mobil ve web arayüzlerinin kodlanması. PostgreSQL/PostGIS tabanlı konum tabanlı yönetim sisteminin kurulumu.

2. Çeyrek: Veri Entegrasyonu ve Bilimsel Modelleme (Kasım 2026 - Ocak 2027)

• M4-M5 (Kasım - Aralık): Envanter İşleme: Mevcut 227+ fosil lokalitesi, biyostratigrafik korelasyonlar ve hidrokarbon potansiyel verilerinin sisteme girişi.

• M6 (Ocak): Akademik Validasyon Modülü: MTA uzmanlarının vatandaşlardan gelecek ihbarları onaylayacağı "Uzman Paneli"nin testi. Veri kirliliğini önlemek adına hiyerarşik onay mekanizmasının devreye alınması (Dowding ve diğ., 2026).

3. Çeyrek: Pilot Uygulama ve Saha Testleri (Şubat - Nisan 2027)

• M7-M8 (Şubat - Mart): Salihli Pilot Bölge Uygulaması: Salihli MEB bünyesindeki 27.483 öğrenciye yönelik "Mobil Yer Bilimci" eğitimleri. Kula-Salihli Jeoparkı'nda saha "check-in" testleri.

• M9 (Nisan): Vatandaş Bilimi Lansmanı: Uygulamanın 7'den 70'e tüm Türkiye genelinde veri girişine açılması. Doğal Yaşam Tarihi Derneği gönüllüleri ile "Jeomiras İhbar Hattı"nın aktivasyonu.

4. Çeyrek: Yaygınlaştırma ve Kapanış (Mayıs - Temmuz 2027)

• M10-M11 (Mayıs - Haziran): Tanıtım ve Görünürlük: Bakanlık logosu ve zorunlu ibarelerin yer aldığı kitap, broşür ve dijital içeriklerin yayımı. Ankara ve Manisa'da proje sonuç çalıştayları.

• M12 (Temmuz): Sistem Göçü ve Raporlama: Base44 üzerindeki verilerin ENHA özgün sunucularına aktarılması. Sonuç raporunun Valiliğe sunulması ve projenin kapatılmas

 Referanslar ve Kaynakca

• da Silva Mano, A., Silva, B. C., Mocho, P., & Ortega, F. (2024). Location-based management of paleontological collections using open source GIS software. Geoheritage, 16, 38. https://doi.org/10.1007/s12371-024-00941-1.

• De Baets, K. (2025). The critical importance of public and up-to-date, expert-vetted fossil databases: An example for Late Permian-Early Triassic conodonts. Peer Community in Paleontology, 100400. https://doi.org/10.24072/pci.paleo.100400.

• Dowding, E. M., Dunne, E. M., Collins, K. S., Cryer, K., De Baets, K., Dimitrijević, D., Edie, S. M., Finnegan, S., Kiessling, W., Lintulaakso, K., Liow, L. H., Little, H., Na, L., Peters, S. E., Renaudie, J., Saupe, E. E., Seuss, B., Sessa, J. A., Smith, J. A., ... Kocsis, Á. T. (2026). The billion-dollar case for sustaining palaeontology’s digital databases. Nature Ecology & Evolution. https://doi.org/10.1038/s41559-026-02985-8.

• Guo, Y., He, T., Wang, J., Han, X., Sun, Y., & Zhang, K. (2025). Geoheritage conservation enhanced by spatial data mining of paleontological geosites: Case study from Liaoning Province in China. Sustainability, 17(17), 7752. https://doi.org/10.3390/su17177752.

• Kim, S. H., & Byun, E. (2025). A geospatial inventory dataset of study sites in a Korean Quaternary paleoecology database. Earth System Science Data, 17(9), 4479–4494. https://doi.org/10.5194/essd-17-4479-2025.

• Smith, J., Rillo, M. C., Kocsis, Á. T., Dornelas, M., Fastovich, D., Huang, H.-H. M., Jonkers, L., Kiessling, W., Li, Q., Liow, L. H., Margulis-Ohnuma, M., Meyers, S., Na, L., Penny, A. M., Pippenger, K., Renaudie, J., Saupe, E. E., Steinbauer, M. J., Sugawara, M., ... Hull, P. M. (2023). BioDeepTime: A database of biodiversity time series for modern and fossil assemblages. Global Ecology and Biogeography, 32(10), 1680–1689. https://doi.org/10.1111/geb.13735.

• Woodhouse, A., Swain, A., Smith, J. A., Sibert, E. C., Lam, A. R., Dunne, J. A., & Auderset, A. (2024). The micropaleoecology framework: Evaluating biotic responses to global change through paleoproxy, microfossil, and ecological data integration. Ecology and Evolution, 14(10), e70335. https://doi.org/10.1002/ece3.70335